Aanklacht tegen evangeliserend Nederland

Youth for Christ 80 jaar

1991: maandblad Aktie was behoorlijk on the edge

Herinner jij je Aktie nog? Aktie was het maandblad van Youth for Christ en stond vol verhalen en interviews over muziek, maatschappelijk relevante thema’s, wereldproblematiek, prikkelende cartoons en Youth for Christ-nieuws uit het hele land. Het magazine was soms best rebels en schuurde aan de pijnpunten in de samenleving. De redactie ging confronterend taalgebruik en moeilijke thema’s niet uit de weg. Op het hoogtepunt, in de jaren ’80 en ’90, had Aktie zo’n tienduizend abonnees.

In 1991 schreef redacteur Sabine van der Heijden een ‘aanklacht tegen evangeliserend Nederland.’ Typisch Youth for Christ: on the edge, maar bedoeld om aan te kaarten waar het ons om gaat: jongeren bij Jezus brengen, op een manier die bij hen past. En, lees zelf maar, anno 2026 nog behoorlijk actueel.
Dit artikel was de aftrap voor een reeks artikelen in Aktie, waarbij jongeren mochten meedenken over het thema.

Duizenden mensen zetten zich in voor evangelisatiewerk in kerken en in evangelisatiebewegingen. Tientallen vormen zijn er voor ontworpen: koffiebars, concerten, kinderclubs, inloophuizen, speciale kerkdiensten, enquêtes, bladen, folders, T-shirts, etc. etc. Jaarlijks worden er miljoenen aan uitgegeven. Maar wat levert het op? Komen er nog mensen tot geloof? En is dat eigenlijk wel het doel?

AKTIE oktober 1991
Auteur: Sabine van der Heijden

AANKLACHT:
We klagen het evangelisatiewerk van kerken en evangelisatiebewegingen aan met de volgende zes stellingen:

1. Christenen kruipen teveel bij elkaar
Een merkwaardig verschijnsel doet zich voor: de meeste christenen verkeren veel onder niet-christenen: op school, op het werk, op de voetbalclub en gewoon in de eigen straat. Maar als ze gaan evangeliseren, zoeken ze elkaar op, gaan in een zaaltje zitten en organiseren een activiteit waar de niet-christen naar toe moet komen. Soms lukt dat, maar vaak niet. Dat kost een hoop geld en het levert veel frustratie op. Waarom doen ze dat toch? Zijn ze bang en zoeken ze veiligheid bij elkaar? Zou het niet veel beter zijn als christenen zich concentreren op het getuige-zijn in hun eigen omgeving? Wanneer alle christenen werkelijk vanuit liefde met hun klasgenoten, collega’s en buren omgaan, zullen er dan niet vanzelf gesprekken over het evangelie ontstaan?

2. Zodra het over geloof gaat, slaan christenen een onverstaanbaar taaltje uit
Voor mensen die met twee benen in de moderne samenleving staan, is het christelijke begrippenkader tamelijk onbegrijpelijk. Zeker als ze daar niet mee opgegroeid zijn. Begrippen als ‘zonde’ en ‘genade’ zeggen de meeste moderne zelfbewuste mensen niets meer. Bij ‘een hogere macht’ kunnen ze zich nog wel wat voorstellen, maar ‘een persoonlijke God’ zegt ze weinig. Laat staan met begrippen als ‘kruis’ en ‘opstanding’ of ‘een nieuwe schepping’. En zo kunnen we nog wel een tijdje doorgaan. Christenen lijken er zelden in te slagen in rond Hollands uit te leggen waarom het evangelie de moeite waard is. Dat de boodschap die we willen verkondigen het niet overkomt, ligt voor een groot deel aan de onbegrijpelijke woorden die we ervoor gebruiken.

'Christenen lijken er zelden in te slagen in rond Hollands uit te leggen waarom het evangelie de moeite waard is'

3. De geloofsopvattingen van christenen passen niet in deze moderne samenleving
Mondige mensen worden niet aangesproken door het idee dat ze door en door slechte zondaars zijn en volkomen afhankelijk van God. Wetenschappelijk denkende mensen lachen om het idee dat de wereld in zes maal vierentwintig uur tot stand is gekomen. Moderne mensen willen vrijheid in relaties, zelf beslissen over abortus en euthanasie en andere belangrijke zaken. De boodschap die veel christenen verkondigen, staat haaks op dit moderne bewustzijn, en schiet er dus behoorlijk langs. Daarom zullen christenen zich moeten concentreren op die aspecten van het geloof waar moderne mensen wel voor open staan. We moeten ons concentreren op de kern van de boodschap, Gods liefde voor mensen, in plaats van op stoffige dogma’s die niet meer aanspreken.

4. Christenen maken absoluut niet waar wat ze verkondigen
Jezus zei dat de mensen Zijn leerlingen zouden herkennen aan het feit dat ze van elkaar hielden. In de praktijk zijn vele gemeentes kil, roddelen christenen net zo hard als anderen en zijn ze niet beter voor hun medemensen dan niet-christenen. Een spoor van vervolging en onderdrukking trekt als een aanklacht door de kerkgeschiedenis en maakt het christelijk geloof niet geloofwaardig. Daarom moeten we ons bescheiden opstellen. In de eerste plaats duidelijk maken dat we geloven omdat we juist heel goed weten dat we niet waar kunnen maken wat God van ons vraagt en daarom vergeving nodig hebben. En vervolgens goed ons best doen om echt vanuit Gods liefde met andere mensen om te gaan.

5. Verkondigen door daden is een uitvlucht voor hen die geen woorden meer hebben
In reactie op de vorige aanklacht is er veel evangelisatiewerk dat niet een getuigenis in woorden, maar in daden vooropstelt. Dat wordt dan ook geen evangelisatie meer genoemd, maar ‘missionair werk’ of ‘apostolaat’. Zo zijn er inloophuizen en stiltecentra en zijn vele christenen maatschappelijk actief in de milieubeweging, ontwikkelingssamenwerking, bewegingen als Amnesty, etc. ‘Om het evangelie present te stellen in de samenleving’. Heel mooi. Maar verstaat de samenleving dat wel als een getuigenis van het evangelie, of is het niet meer dan vanzelfsprekende medemenselijkheid? En: komt deze activiteit niet voort uit een verlegenheid met het eigen geloof? Evangelieverkondiging kan niet zonder daden, maar ook niet zonder woorden, wie die twee losmaakt, verkondigt een half evangelie.

6. Evangelisatiebewegingen maken een hoop tamtam, maar in wezen bereiken ze weinig echte ongelovigen
Van de betrokkenen bij Youth for Christ en de Navigators blijkt maar zo’n zeven procent een niet-kerkelijke achtergrond te hebben. Bij Jeugd met een Opdracht en Agape is dat zo’n zestien procent. De overgrote meerderheid heeft een christelijke opvoeding gehad. Er gaat meer energie zitten in het bekeren van christenen dan in het bekeren van niet-christenen.

'Evangelieverkondiging kan niet zonder daden, maar ook niet zonder woorden, wie die twee losmaakt, verkondigt een half evangelie'

En wat zeg jij?
Dit is nogal stevige taal. Je zou er moedeloos van worden. Is deze aanklacht in zes punten ook terecht? Er valt ongetwijfeld nog veel meer over te zeggen. Dat zullen we de komende maanden ook doen in een aantal artikelen over visie op en methoden van evangelisatie. We dagen jou uit om daaraan mee te doen. Om je eigen mening te geven te schrijven aan de redactie van Aktie. We zijn benieuwd!

Dit artikel is opnieuw geplaatst en is bedoeld om een beeld te geven van maandblad Aktie in de jaren ‘90. Reageren is daarom niet meer mogelijk.

Voor dit artikel werd gebruik gemaakt van gesprekken met:
Jan Mudde, Nederlands gereformeerd predikant, die een onderzoek deed naar evangelisatiewerk in die kerk.
Sipco Vellenga, socioloog, die een onderzoek deed naar de groei van Youth for Christ, Navigators, Jeugd met een Opdracht en Instituut voor Evangelisatie (Agapè).
Henk Wesseling en Jan Hollander van de sectie missionair werk van de Gereformeerde Kerken in Nederland.

Sabine van der Heijden (67) raakte op 16-jarige leeftijd via theaterwerk Op Vrije Voeten betrokken bij Youth for Christ en kwam tot geloof. Ze deed een diaconaal jaar bij Youth for Christ en werd later teamleider kerkenwerk, redacteur van maandblad Aktie en regiomanager. Ze was oprichter van de jongerenwerkersopleiding aan De Wittenberg en woongroep Timon in Utrecht, ontstaan vanuit een Youth for Christ-opvanghuis. De afgelopen jaren was Sabine docent en studiebegeleider aan de faculteit Theologie op de Christelijke Hogeschool Ede. Daarnaast is zij auteur (o.a. ‘Samen Jong, Kerk voor een nieuwe generatie’, ‘Re:visie’).